Avrupa Yeşil Mutabakatı ve Türkiye’de Sürdürülebilir Büyüme
Erol Taymaz
http://users.metu.edu.tr/etaymaz
23 Haziran 2021
Bilim Akademisi Yaz Okulu 2021
Sunum planı
- Büyümenin Kaynakları ve Sürdürülebilir Büyüme
- Büyüme ve teknoloji
- Teknoloji politikaları
- Avrupa Birliği Yeşil Mutabakatı
- Türkiye’de Büyümenin Kaynakları
- Yeşil Mutabakat ve Türkiye
Neo-klasik büyüme kuramı
\(Q_t = f(A_t, K_t, L_t)\)
\(Q_t = A_t K^\alpha_t L^\beta_t\)
\(Q_t = A_t K^\alpha_t L^{1-\alpha}_t\)
\(q_t = A_t k^\alpha_t\)
Varsayımlar
- \(I_t = sQ_t\) (\(i_t = sq_t\))
- \(n\) (nüfus artış oranı), \(s\) (tasarruf oranı) ve \(\delta\) (sermaye aşınma oranı) sabit
- Teknolojik değişme yok (\(A_t = A = 1\))
Neo-klasik büyüme kuramı
Yeni işgücünün aynı miktarda sermaye kullanması için gerekli yatırım miktarı, \(I^+ = (nL)k + \delta K = nLk + \delta Lk\)
Gerçekleşen yatırım, \(I = sQ = s(qL)\)
Denge koşulu (sabit \(k\) ve \(q\) ), \(I^+ = I → sq = (n + \delta)k\)
\(sq > (n + \delta)k\) ise \(k\) ve \(q\) artar, \(sq < (n + \delta)k\) ise \(k\) ve \(q\) azalır
Denge noktasında, \(q^* = ({s \over {n + \delta}})^{\alpha/(1-\alpha)}, k^* = ({s \over {n + \delta}})^{1/(1-\alpha)}, q^*/k^* = {{n + \delta} \over s}\)
Neo-klasik büyüme kuramı
Denge noktasında \(g_q = g_k = 0; g_Q = g_K = n\)
Başlangıç sermaye yoğunluğu düşük olanlar daha hızlı büyür!
Beklentiler
Az gelişmiş ülkeler gelişmiş ülkeleri yakalar (uzun dönemde kişi başına gelir aynı olur)
Kişi başına gelir düzeyleri birbirine yakınsar
Neo-klasik büyüme kuramı
Teknolojik değişmenin etkisi
\(Q_t = A_t K^\alpha_t L^{1-\alpha}_t\)
\(A_t\) (toplam faktör üretkenliği) artış oranı \(g_A\)
Denge noktasında \(g_q = g_k = g_A; g_Q = g_K = n + g_A\)
Teknolojiyi belirleyen etkenler
- \(A_t = f(Ar\_Ge_t, H_t)\)
- Teknolojik gelişme = üretkenlik artışı = süreç yeniliği
Kaynak kısıtının etkisi
\(Q_t = A_t K^\alpha_t L^\beta_t M^\gamma\)
Çevre kirliliği/iklim değişikliğinin etkisi
\(Q_t = A_t K^\alpha_t L^\beta_t M^\gamma E^{-\delta}\)
Evrimci kuram
Uzun dönemde ekonomik büyümeyi belirleyen etken: (teknolojik) yenilikler
Yenilik biçimleri
Yenilik tipleri
- Artımsal
- Radikal
- Teknolojik sistem
- Tekno-ekonomik paradigmada değişim (teknolojik devrimler)
Teknolojik devrimler
Tekno-ekonomik paradigmalar
Teknolojik fırsat penceresi
Tekno-ekonomik paradigmalar
|
|
|
Sayı
|
Dönem
|
Tanım
|
Temel_girdi
|
|
|
|
Birinci
|
1770-80/1830-40
|
Erken mekanizasyon
|
Pamuk ve pik demir
|
|
İkinci
|
1830-40/1880-90
|
Buhar ve demiryolu
|
Kömür, ulaşım
|
|
Üçüncü
|
1880-90/1930-40
|
Elektrik ve ağır sanayi
|
Çelik
|
|
Dördüncü
|
1930-40/1980-90
|
Fordist kitlesel üretim
|
Enerji (özellikle petrol)
|
|
Beşinci
|
1980-90/?
|
Bilişim ve iletişim (BİT)
|
Çip/mikroelektronik [veri]
|
|
|
Sanayi 4.0?
Teknoloji politikaları
Teknolojik değişim sürecinin hızı ve yönünü değiştirmeye yönelik politikalar.
Teknoloji politikaları: Neo-klasik yaklaşım
- Teknoloji üretiminin niteliği
- Kamusal mal niteli
- Maliyet yapısı (yüksek sabit maliyet/düşük marjinal maliyet)
- Risk ve belirsizlik (teknoloji/piyasa)
- Teknolojik bilgi üretiminde, özel getiri < toplumsal getiri (piyasanın aksaması)
- Teknolojik faaliyetlere toplumsal optimumun altında yatırım yapılması (eksik yatırım)
- Eksik kullanım (ölçek ekonomileri)
- “Fazla” yatırım (Patent yarışı)
- Ar-Ge faaliyetlerine devlet desteği (teşvikler)
- Teknolojik değişmenin hızlı artırılabilir, fakat yönü etkilenmez
Teknoloji politikaları: Neo-klasik yaklaşım
Teknoloji politikaları: Neo-klasik yaklaşım
Teknoloji politikaları: Evrimci yaklaşım
- Etkileşimli, evrimci ve doğrusal olmayan bir süreç olarak teknoloji üretimi
- Sistem yaklaşımı: Firmalar, üniversiteler, araştırma merkezleri, düzenleyici kurumlar, destek kuruluşları, köprü kuruluşları, eğitim kurumları
- Sistemik aksaklıkların giderilmesine yönelik teknoloji politikası
- İstenilen geleceği ulaşmak için teknoloji politikası
- Teknolojik değişmenin hızının artırılması
- Süreç yenilikleri
- Yapısal değişme
- Teknolojik değişmenin yönünün etkilenmesi
- Yeni ürünlerin/sektörlerin oluşması
- Yeni üretim yöntemleri
Ekonomik büyüme ve sorunları
- İklim
- Sera gazı emisyonu
- Ekosistem açısından en önemli tehdit
- Çevre
- Doğal kaynaklar
- Sorunlar
- Negatif dışsallıklar ve ortak eylem sorunu
- Çevreyi kirletme hakkı - temiz çevre hakkı?